Járnskortur er sérstaklega algengur hjá konum og getur byrjað löngu áður en hefðbundið blóðleysi kemur fram.
Þar kemur ferritín til sögunnar. Ferritín gefur vísbendingu um járnbirgðir líkamans og getur því verið mikilvægur hluti af því að meta járnbúskap, jafnvel þegar blóðrauði er enn innan eðlilegra marka.
Hvað gerir járn í líkamanum?
Járn er nauðsynlegt steinefni sem líkaminn þarf meðal annars til að mynda blóðrauða (hemóglóbín). Blóðrauði er prótein í rauðum blóðkornum sem flytur súrefni frá lungunum til vefja líkamans.
Járn gegnir því mikilvægu hlutverki í:
- eðlilegri myndun rauðra blóðkorna og blóðrauða
- flutningi súrefnis um líkamann
- eðlilegum orkuefnaskiptum
- eðlilegri starfsemi ónæmiskerfisins
- að draga úr þreytu og orkuleysi
Þegar járnbirgðir líkamans fara að tæmast getur það því haft áhrif á líðan og orku.
Ferritín, hvað segir það okkur?
Það er algengt að hugsa fyrst um blóðrauða (Hb) þegar rætt er um járnskort. En blóðrauði segir ekki alla söguna.
Ferritín er prótein sem geymir járn og ferritín í blóði er notað sem mælikvarði á járnbirgðir líkamans.
Þegar járnbirgðir minnka lækkar ferritín gjarnan áður en breyting verður á blóðrauða. Þess vegna getur einstaklingur verið með minnkaðar járnbirgðir án þess að vera kominn með járnskortsblóðleysi.
Ferritín þarf þó alltaf að túlka í samhengi við önnur blóðgildi og heilsufar, meðal annars vegna þess að bólga og sýkingar geta haft áhrif á ferritínmælingar.
Ef þig grunar járnskort er alltaf mælt með því að fá blóðprufu og ræða niðurstöðurnar við heilbrigðisstarfsfólk frekar en að greina járnskort út frá einkennum einum saman.
Algeng einkenni járnskorts
Járnskortur getur þróast hægt og einkennin verið lúmsk. Sumir finna jafnvel lítið fyrir honum í byrjun. Algeng einkenni geta meðal annars verið:
- viðvarandi þreyta og orkuleysi
- mæði eða andþyngsli, sérstaklega við áreynslu
- höfuðverkur
- föl húð
- hraður hjartsláttur eða hjartsláttarónot
- svimi
- fótaóeirð
- minni úthald við hreyfingu
- einbeitingarerfiðleikar
Af hverju er járnskortur algengari hjá konum?
Konur á barneignaraldri eru sérstaklega útsettar fyrir járnskorti. Ein augljósasta ástæðan er járntap við tíðablæðingar. Því meiri sem blæðingarnar eru, því meira járn tapast.
Járnþörf getur einnig aukist á meðgöngu og konur sem borða lítið eða ekkert af dýraafurðum þurfa að huga sérstaklega að járninntöku þar sem járn úr jurtafæði frásogast almennt verr en hem-járn úr dýraafurðum.
Þess vegna er sérstaklega mikilvægt að skoða járnbúskap ef þú ert með miklar tíðablæðingar og finnur samhliða fyrir einkennum eins og óvenjulegri þreytu, mæði eða minnkuðu úthaldi.
Hvernig færðu meira járn úr mataræðinu?
Járn finnst bæði í dýra- og jurtafæðu.
Góðar uppsprettur eru meðal annars rautt kjöt og lifur, en einnig baunir, linsur, hnetur, fræ, dökkgrænt grænmeti og heilkorn. Líkaminn nýtir þó járn úr mismunandi matvælum misvel.
- C-vítamín eykur upptökuC-vítamín getur aukið upptöku járns, sérstaklega non-heme járns úr jurtafæðu. Það getur því verið gagnlegt að para járnríka fæðu við C-vítamínríka fæðu, til dæmis papriku, kíví, sítrusávexti eða ber.
- Kaffi og te geta dregið úr upptökuEf markmiðið er að bæta járnbúskap getur verið skynsamlegt að hafa bil á milli þeirra og járnríkrar máltíðar eða járnbætiefnis.
Þegar mataræðið eitt og sér dugar ekki
Ef blóðprufa sýnir lágar járnbirgðir getur heilbrigðisstarfsfólk mælt með járni til inntöku.
En hér kemur vandamál sem margir kannast við: járn getur verið erfitt fyrir meltinguna. Ógleði, magaverkir, hægðatregða og niðurgangur eru þekktar aukaverkanir járnbætiefna.
Þess vegna skiptir ekki aðeins máli hversu mikið járn er í fæðubótarefni heldur einnig á hvaða formi járnið er.
Járnbisglýsínat - járn sem er mildara fyrir meltinguna
Járnbisglýsínat (e. iron bisglycinate) er form járns þar sem járnið er bundið við amínósýruna glýsín.
Það er sérstaklega áhugaverður valkostur fyrir þá sem leita að járni sem er milt fyrir meltinguna, til dæmis ef hefðbundin járnbætiefni hafa valdið meltingaróþægindum.
Það er þó mikilvægt að hafa í huga að einstaklingar bregðast mismunandi við járnbætiefnum og ekkert járnform getur tryggt að meltingaróþægindi komi ekki fram.
Nordbo Járn & C-vítamín
Nordbo Járn & C-vítamín inniheldur 20 mg af járni í formi járnbisglýsínats ásamt 100 mg af C-vítamíni í hverju hylki. C-vítamín eykur upptöku járns og samsetningin er því einföld leið til að fá bæði næringarefnin saman.
Járnið er hannað með meltinguna í huga og hentar því sérstaklega vel fyrir þá sem hafa áður fundið fyrir meltingaróþægindum við inntöku járns.
- 100% vegan
- glúten-, soja- og laktósalaus
- án litarefna, bragðefna og rotvarnarefna
- framleidd í Svíþjóð
- 90 hylki í hverri pakkningu
Ráðlagður skammtur samkvæmt vörulýsingu er eitt hylki á dag með máltíð.
Hvernig veit ég hvort ég þurfi járn?
Þótt þú þekkir nokkur einkenni járnskorts hjá þér þýðir það ekki sjálfkrafa að þú sért með járnskort. Þreyta, svimi, mæði og orkuleysi geta átt sér margar aðrar skýringar.
Blóðprufa er besta leiðin til að meta járnbúskap. Þar er meðal annars hægt að skoða ferritín og blóðrauða ásamt öðrum gildum eftir þörfum. Ef járnskortur greinist er einnig mikilvægt að skoða af hverju hann hefur myndast – sérstaklega ef hann er mikill eða kemur aftur.
Ekki er ráðlagt að taka stóra skammta af járni til lengri tíma án þess að þörf hafi verið metin, þar sem of mikið járn getur einnig verið skaðlegt.
Í stuttu máli
Járnskortur getur byrjað með tæmingu járnbirgða áður en blóðleysi kemur fram. Ferritín er einn mikilvægasti mælikvarðinn sem notaður er til að meta þessar birgðir.
Konur þurfa sérstaklega að huga að járnbúskap vegna járntaps við tíðablæðingar og aukinnar þarfar meðal annars á meðgöngu. Ef járnbætiefni eru nauðsynleg getur form járnsins skipt máli, sérstaklega fyrir þá sem eru viðkvæmir í meltingu.
Járnbisglýsínat ásamt C-vítamíni getur verið góður kostur fyrir þá sem vilja járnform sem er hannað með bæði upptöku og meltingu í huga.
Nordbo Járn & C-vítamín
Járnbisglýsínat og C-vítamín í einu hylki, hannað með upptöku og meltingu í huga.
Skoða Nordbo Járn & C-vítamín → Fæðubótarefni koma ekki í stað fjölbreytts mataræðis. Ef þig grunar járnskort eða þú ert með viðvarandi einkenni er ráðlagt að fá blóðprufu og leita ráðgjafar hjá heilbrigðisstarfsfólki. Þessi grein er eingöngu ætluð til almennrar fræðslu og telst ekki læknisráðgjöf.
